Eerder geplaatst in HVIJ-kwartaalblad De Silehammer 23/1 (maart 2015).
In het originele artikel worden ook de Joden vermeld die in Oldemarkt gewoond hebben, we beperken ons hier tot de Joden in Kuinre.

De eerste officiële vermelding van Joden te Kuinre dateert uit 1774, toen Moses Levy vergunning kreeg zich er te vestigen met zijn vrouw Hester Heijmans en vier kinderen. Hij kwam uit Lichtenvoorde (Achterhoek). In 1795 vestigden zich nog twee Joodse gezinnen in Kuinre. Kleermaker Marcus Heyman met zijn vrouw Alexandra Spiers en dagloner Jesaja Mozes met zijn vrouw Vogeltje Gabriëls en hun zoon Mozes Jesaja. Met het gezin van Mozes Levy erbij – met onderhand zes kinderen – was er een kleine Joodse gemeenschap ontstaan. Bij de naamsaanneming van 1811 was Mozes Levy reeds overleden, zijn zoon Isaäc Mozes nam de familienaam De Horst aan. Mozes Jesajas, zoon van Jesaja Mozes koos voor De Vries; hij was te Lemmer geboren. Jacob Gerson, in 1800 nieuwkomer met vijf zoons, nam de naam Blok aan. De Joden van Kuinre vielen onder de synagoge van Blokzijl. Zij gingen liever naar de huissjoel te Oldemarkt, twee uur gaans, toch een half uurtje dichterbij. In 1830 en 1860 woonden er ca. twintig Joden in Kuinre, in 1877 twaalf, daarna verdwenen zij naar elders. In 1913 woonde er geen Jood meer in Kuinre.

Van de Joden uit Kuinre en Oldemarkt hebben de meesten van hun nakomelingen de Holocaust niet overleefd. We staan stil bij de laatsten die nog te Kuinre zijn geboren.

Geboren te Kuinre: בקוינרה נולדה
[Hebreeuws, van rechts naar links, vrouwelijk enkelvoud: Noleda beKuinre]

  1. Rebekka Barents-Stern
    Kuinre, 19 oktober 1871 - Sobibor, 23 april 1943 (71 jaar). Rebekka Stern was de moeder van David Barents, bij wie zij inwoonde in zijn huis te Bussum, Rhijnvisfeithlaan 11. Haar zoon David (48), schoondochter Flora (47) en hun drie kinderen Elisabet (18), Eva (15) en Salomon (14) stierven in Auschwitz op 10 september 1943. In het voorjaar van 1942 werden enkele Joodse gezinnen gedwongen hun huizen in Bussum te verlaten. Ze zijn met bussen naar Amsterdam vervoerd. Daar kregen zij leeggehaalde huizen in de Transvaalbuurt toebedeeld. De familie Barents wilde niet onderduiken. Zij vreesden bij arrestatie als ‘strafgeval’ behandeld te worden.
  2. Esther van den Berg-ter Horst
    Kuinre, 20 januari 1862 - Amsterdam, 27 maart 1941 (79 jaar). Laatst bekende adres: Rusthuis ‘Loeza’, Den Texstraat 1 huis, Amsterdam. Dochter van Israel ter Horst (1823-1908), kleindochter van Isaak Mozes van der Horst (1780-1851). Zij trouwde in 1895 te Blokzijl met Nathan van den Berg, die in 1929 overleed. Esther is begraven te Diemen.
  3. Alexandrina van Gelderen-de Vries
    Kuinre, 25 december 1888 - Den Haag, 14 mei 1940 (51 jaar). Adres: Frankenslag 344, Scheveningen Alexandrina was naaister. Zij trouwde in 1915 te Amsterdam met de econoom en politicus Jacob van Gelderen. Het gezin vertrok in 1919 naar Batavia, waar Jacob het Centraal Kantoor voor de Statistiek opzette. Terug in Nederland (1933) was Jacob o.a. hoogleraar en lid van de Tweede Kamer voor de SDAP. Hij schreef in 1939 het boek De totalitaire staten contra de wereldhuishouding. Kort na de Duitse inval verklaarde hij aan een collega: “Het is uit”. Jacob van Gelderen pleegde samen met zijn vrouw en twee kinderen zelfmoord.
  4. Betje Goldsteen-de Vries
    Kuinre, 27 januari 1856 - Auschwitz, 19 februari 1943 (87 jaar). Betje was een dochter van Jesajas Mozes de Vries en Alexandrina Jacobs. Zij trouwde in 1890 in Haarlem met Salomon Goldsteen, afkomstig Meppel. Hun laatst bekende adres te Haarlem: Kamperstraat 3 rood. Navrant detail: hun inboedel is geïnventariseerd op 7 september 1942 en de complete inboedellijst is in te zien via www.joodsmonument.nl Betje stierf te Auschwitz op dezelfde dag als haar man (80). Dochter Naatje (51) stierf daar een week eerder, zoon Nathan (50) een week later.
  5. Ilisabeth de Horst
    [oorlogsgravenstichting: Elisabeth] Kuinre, 15 juli 1873 - Sobibor, 2 april 1943 (69 jaar). Laatst bekende adres: Mauvestraat 50 I Amsterdam. Zij was een dochter van koopman Heijman de Horst en Aaltje Leeuw. Haar oudere zus Mietje Zij was een dochter van koopman Heijman de Horst en Aaltje Leeuw. Haar oudere zus Mietje VombergVomberg--de Horst (1866de Horst (1866--1943) stierf te Westerbork.1943) stierf te Westerbork.
  6. Mietje Vomberg-de Horst
    Kuinre, 28 december 1866 - Westerbork, 14 april 1943 (76 jaar). Laatst bekende adres: Kanaalpad 5, Apeldoorn. Mietje de Horst, kostuumnaaister, was ook een dochter van Heijman de Horst en Aaltje Leeuw. Haar zus Ilisabeth (1873-1943) stierf in Sobibor. Mietje trouwde met Bernhard Vomberg in 1902 in Zwolle. Haar man overleed in 1939 te Apeldoorn. Mietje is op 14 april 1943 in het kamp Westerbork omgekomen en op 15 april 1943 gecremeerd. De urn met haar as is op de Joodse begraafplaats in Diemen bijgezet. Dochter Pauline Alida (“Paulientje”) van Witsen-Vomberg (1904-1996) werd sociaal werkster. Zij was van 1924 tot 1943 secretaresse en later hoofd administratie van ‘Het Apeldoornsche Bosch’. Henriëtte Boas noemt Pauline in haar boek Bewust-Joodse Nederlandse Vrouwen (1992). Dochter Alida Bamberger-Vomberg (1906-1992) werd verpleegster in Centraal Israëlitisch Krankzinnigengesticht ‘Het Apeldoornsche Bosch’. Deze instelling is in de nacht van 21 op 22 januari 1943 ontruimd. Bijna twaalfhonderd patiënten en vijftig van de personeelsleden werden via Westerbork naar Auschwitz vervoerd. Als voortzetting van ‘Het Apeldoornsche Bosch’ fungeert thans GGZ-instelling het Sinaï Centrum te Amersfoort (1962) en te Amstelveen (2008).
  7. Feitje Meentzer-de Horst
    Kuinre, 23 september 1864 - Sobibor, 2 juli 1943 (78 jaar). Laatst bekende adres: Heelsumstraat 122, Den Haag. Feitje was weduwe van Abraham Meentzer, met wie zij in 1888 in Zwolle was getrouwd. Dochter Alida, lerares, stierf in Sobibor op 28 mei 1943 (51). De dochters Helena (52), ook weduwe, en Sara (45) stierven op 4 juni 1943 in Sobibor. Helena’s zoon Alfred Jacques Poppers (19) kwam om in Auschwitz op 25 januari 1943.
  8. Jansje Meijer-de Vries
    Kuinre, 2 december 1852 - Westerbork, 21 maart 1943 (90 jaar). Laatste adres: Pension ‘Zeligman’, Nieuwe Prinsengracht 25 boven, Amsterdam. Jansje de Vries, dochter van Mozes de Vries (1816-1869) en Hendrika de Vries, was weduwe van Mozes Meijer (1854-1931) en eerder van Wolf Wurms. Van de zeven kinderen heeft één dochter de oorlog overleefd. Jansje stierf op 21 maart 1943 in Kamp Westerbork en is de volgende dag gecremeerd. De urn met as is op de joodse begraafplaats in Diemen bijgezet.

Bronnen o.a.:
www.joodsmonument.nl
www.dutchjewry.org
BS-register Kuinre en Oldemarkt; Oud Archief Kuinre; Oud Archief IJsselham.
Laansma, S., De Joodse Gemeenten in de Kop van Overijssel. Zutphen 1981.

Kuunders Kwartiertje maart 2018